1. Kärhananyň hukuk ýagdaýy - munuň özi kanunçylyk tertibinde karhananyň hukuk subýekti hökmünde hukuklarynyň we borçlarynyň berkidilen ulgamydyr.
2. Kärhana döwlet belligine ainan pursatyndan başlap, hukuk subýektine öwrülýär.
3. Kärhana öz adyndan hukuklara eýe bolýar we olary amala aşyrýar, öz üstüne borçlary alýar.

1. Döwlet kärhanalaryň hukuklarynyň we onuň kanuny bähbitleriniň berjaý edilmegini kepillendirýär, maddy, maliýe, zähmet we başga çeşmelere bolan rugsada deň mümkinçilikleri üpjün edýär, erkin bäsdeşligiň ösüşine ýardam edýär.
2. Kärhananyň gulluk ýa-da telekeçilik syryny düzýän habaryň goralmagy kepillendirilýär.
3. Kärhananyň işine döwlet edaralarynyň ýa-da olaryň wezipeli adamlarynyň gatyşmagyna ýol berilmeýär, muňa Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan göz öňünde tutulan halatlar girmeýär.

1. Kärhananyň öz hususy ady, hukuk adresi, möhüri bolýar.
2. Kärhananyň öz işinde peýdalanýan harytlyk we beýleki nyşanlaryny edinmäge haky bardyr.

1. Kärhananyň öz ady bolýar. Kärhana öz ady bilen döwlet belligine alynmaga degişlidir.
2. Kärhananyň adynda şular bolmalydyr:

Kärhananyň hereket edýän beýleki kärhanalardan tapawutlandyrmaga mümkinçilik berýän takyk ady;

Guramaçylyk-hukuk gomuşiniň doly aňladylyşy ýa-da onuň gysgaldylan baş harplary.

Kärhana eýýäm bellige alnan başga kärhananyň ady bilen gabat gelýän ýa-da döwlet belligi edarasynyň kesgitlemegi boýunça meňzeş atlary peýdalanyp bilmez.

3. Kärhananyň filiallary we wekillikleri işi onuň adyndan amala aşyrýärlar.
4. Bellige alnan kärhananyň öz adyny harytlarda, olaryň daňylarynda, mazamnamalaryýda, asma ýazgylarynda, neşir synlarynda, hasaplarynda, resmi kagyzlarynda we özüniň işi bilen baglanyşykly beýleki resminamalarynda peýdalanmaga karhananyň aýratyn hukugy bardyr.
5. Daşary ýurduň gatnaşmagy bilen döredilýän kärhananyň adyna ony esaslandyryjyiaryň döwlete degişliligi hakyndaky görkezme goşulup bilner.

1. Kärhananyň hukuk adresi hökmünde onuň ýerleşýän ýerini kesgitleýän, ýuridik taraplaryn Ýeke-täk döwlet sanawyna resmi ýagdaýda bellige ainan we şoňa girizilen adrese düşünilýär.
2. Kärhananyň diňe bir hukuk adresi boiup biler.

1. Kärhanany dolandyrmagyň tertibi şu kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda kesgitlenýär.
2. Ustaw hazynasynyň azyndan 70 prosenti döwlet serişdeleriniň we emläginiň hasabyna düzlen kärhanany dolandyrmak döwlet kärhanasy üçin bellenilen dolandyryş ýörelgeleri esasynda amala aşyrylýar.

Eger Türkmenistanyň kanunçylygy ýa-da, kärhananyň esaslandyryş resminamalary bilen işin başga möhletleri bellenilmedik bolsa, onda kärhana iş möhleti çäkiendirilmezden döredilýär.

1. Kärhana ony esaslandyryjynyň (esaslandyryjyiaryň) karary boýunça döredilýär.
2. Kärhanany esaslandyryjyiar hökmünde hukuk kamillikli fiziki we ýuridik taraplar, şol sanda daşary ýurtlaryň şeýle taraplary bolup biler.
3. Kärhanadaň bir ýa-da birnaçe täze kärhananyň bölünip aýrylmagy, şeýle hem onun bölünmegi netijesinde kärhana döredilip bilner.

1. Kärhanany doöetmegin we onuň işinin esasy hökmünde esaslandyryş şertnamasy hasaplanylýar, şeýle şertnama kärhanany esaslandyryjyiar tarapyndan baglaşylýar.

Esaslandyryş şertnamasy kärhananyň esaslandyryş resminamasy hasaplanýar.

2. Döwlet kärhasy döredilende, şeýle hem, eger kärhana bir esaslandyryjy tarapyndan döredilse, esaslandyryş şertnamasy baglaşylmaýar.
3. Esaslandyryş şertnamasynda şular bolmalydyr, ýagny:

kärhanany döretmek hakyndaky karar, kärhananyň ady we ýerleşýän ýeri;

esaslandyryjyiaryň sanawyny;

eger esaslandyryjy ýuridik tarap bolsa, onda esaslandyryjyiaryň adyny, hukuk adresini, bank hökmany maglumatlaryny görkezmeli;

eger esaslandyryjy fiziki tarap bolsa, onda onyň adyny, ýaşaýan ýerini we şahsyýetini tassyklaýan resminamasyny görkezmeli;

kärhanany döretmegin tertibi;

kärhanany döretmek boýunça esaslandyryjyiaryň işini amala aşyrmagyn şertleri;

esaslandyryjyiaryň, şeyle hem kärhanany döretmegin we bellige almagyň barşynda döredilyan kärhana wekilçilik edýän adamlaryň ygtyýarlarynyň kesgitlenilmegi;

ustaw hazynasynyň möçberi;

ustaw hazynasyna her bir esaslandyryjynyň geçiren pul goýumynyň ýa-da natural görnüşde ýa-da emlak hukuklary görnüşinde geçiren goýumynyň pul bahasynyň düzümi, möçberi we möhletleri hakyndaky maglumatlar;

ustaw hazynasyna goşmaça goýymlary girizmek hakynda karary kabul etmegiň tertibi, şeýle hem goýymlary öz wagtynda geçirmezligiň netijeleri;

kärhananyň ustawyny tassyklamak hakynda karar;

girdejileri paýlamagyň we çykdajylary tölemegiň tertibi;

esaslandyryjyiaryň (gatnaşyjyiaryň) kärhananyň düzüminden çykmagynyň tertibi.

Kärhananyň esaslandyryş şertnamasyna şu kanuna we Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalaryna garşy gelmeýän kärhanany döretmäge we onuň işine dahylly beýleki şertler hem goşulyp bilner.

4. Esaslandyryş şertnamasynda kärhananyň işiniň özeni we maksatlary göz öňüne tutulyp bilner.
5. Şertnama ahli esaslandyryjylar ýa-da olaryň ygtyýarly wekilleri tarapyndan gol çekilýär.

Esaslandyryjyiaryň wekilleriniň kärhanalary döretmäge we esaslandyryş şertnamasyna gol çekmäge hukuk berýän degisli ygtyýarlary bolmalydyr.

Esaslandyryjyiaryň sanyna girýän ýuridik taraplar degişli ýuridik tarapyň adyndan ynanç hatsyz doly ygtyýarly hereket etmäge öz ýolbaşçylaryny görkezip bilerler.

6. Esaslandyryş şertnamasynyň şertleri şol şertnama gol çeken esaslandyryjyiar, şeýle hem kärhana esaslandyrylandan we bellige alnandan soň oňa girýän täze gatnaşyjyiar üçin hem hökmanydyr.

1. Kärhananyň ustawy ýuridik tarap hökmünde kärhananyň hukuk ýagdaýyny kesgitleýän resminamasydyr. Kärhananyň ustawy kärhananyň esaslandyryş resminamasy hasaplanylýar.
2. Ustawda şu aşakdakylar bolmalydyr, ýagny:

kärhananyň ady, hukuk adresi;

esaslandyryjyiaryň sanawyny;

eger esaslandyryjy ýuridik tarap bolsa, onda esaslandyryjyiaryň adyny, hukuk adresini, bank hökmany maglumatlaryny görkezmeli;

eger esaslandyryjy fiziki tarap bolsa, onda onuň adyny, ýaşaýan ýerini we şahsyýetini tassyklaýan resminamasyny görkezmeli;

kärhananyň işiniň maksatlary we gömüşleri;

ustaw hazynasynyň möçberi, kärhananyň emläginde esaslandyryjylaryň paýy hakyndaky maglumatlar;

kärhana gatnaşyjylaryn paýlarynyň birinden beýlekä geçiş tertibi;

kärhanany dolandyrýan we oňa gözegçilik edýän edaralar, olary düzmegin tertibi hakyndaky maglumatlar we ygtyýarlygy;

girdejileri paýlamagyň we çykdajylary tölemegiň tertibi;

işi üýtgedip guramagyň we bes etmegiň şertleri.

Eger kärhana bir adam tarapyndan döredilýän bolsa, onda onuň ustawynda emlägi döretmegin we girdejileri paýlamagyň tertibi hem kesgitlenilýär.

Ustawda Türkmemstanyň kanunçylygyna garşy gelmeýän beýleki düzgünler hem görkezilip bilner.

3. Ustaw esaslandyryjylaryň umumy ýygnagynda biragyzdan tassyklanylmalydyr we ähli esaslandyryjylar ýa-da olaryň ygtyýarly wekilleri tarapyndan gol çekilýär.

Kärhana bir tarap bilen döredilen halatynda ustaw esaslandyryjy tarapyndan tassyklanylýär we gol çekilýär.

4. Ustawyň nusgalyklary, şeýle hem oňa soňraky girizilen üýtgetmeler hakyndaky ähli resminamalar döwlet belligini amala aşyran edarada saklanylýar.

Kärhanalaryň döwlet belligi şu maksatlar üçin amala aşyrylýar, ýagny:

Türkmenistanda döredilýän, şeýle hem üýtgedilip gurulmaga ýa-da ýatyrylmaga degişli kärhanalaryň ýeke-täk hasabyny ýöretmek üçin;

1. Kärhanalaryň döwlet belligi Türkmenistanyň Bellige alyş gullugy tarapyndan onuň welaýatlardaky we Aşgabat şäherindäki kiçi bölümleri tarapyndan berilýän netijeler esasynda amala aşyrylýar.
2. Kärhanalaryň döwlet belligini amala aşyrmak üçin sanawy şu kanunyň 17 maddasynda bellenilen resminamalaryň hödürlenmegi talap edilýär.
3. Döwlet belligindeň geçen kärhana döwlet belligi häkynda şahadatnama berilýär.
4. Döwlet belliginiň maglumatlary ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyna goşulýär, onuň eýesi Türkmenistanyň Bellige alyş gullugydyr.
5. Kärhananyň bellige alnandygy hakyndaky karar kabul edileninden soňra Türkmenistanyň Bellige alyş gullugy ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyndan göçürmäni on gün möhletde Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt inspeksiýasyna, Türkmenistanyň Döwlet statistika we maglumatlar milli institutyna, Türkmenistanyň Döwlet gümrükhanasyna, Türkmenistanyň Merkezi bankyna iberýär.

Şeýle hem döwlet kärhanalary bellige alnanda ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyndan göçürme Türkmenistanyň Ykdysadyýet we maliýe ministrligine iberilýär.

Kärhanany döwlet belligine almak hakynda ýa-da döwlet belligine almakdaň ýüz öwrülendigi hakynda esaslandyryjyiar tarapyndan zerur resminamalar berlen pursatyndan başlap iki hepdänin dowamynda karar kabul edilýär.

1. Kärhanany döwlet belligine almak üçin aşakdaky resminamalar hödürlenilmelidir, ýagny:

kärhanany döwlet belligine almak üçin ony esaslandyryjy (esaslandyryjyiar) ýa-da kärhanany döretmäge esaslandyryjyiar tarapyndan ygtyýarly edilen tarapyň goly çekilen arza;

esaslandyryş resminamalary;

Türkmenistanyň kanunçylyk namalarynda başgaça göz öňüne tutulmadyk bolsa, onda kärhananyň döwlet belligi üçin alnan ýygymyň tölenendigini tassyklaýan resminama;

2. Kärhanany bellige almak hakyndaky arza şulardan ybarat bolmalydyr, ýagny:

1. Kärhananyň döwlet belligine alynmagyndan ýüz öwürmek şu halatlarda ýol berilýär, ýagny:

esaslandyryş resminamalary şu kanunyň talaplaryna laýyk gelmedik ýagdaýynda;

şu kanunyň 17 maddasynyň birinji punktunda göz öňüne tutulan resminamalaryň haýsydyr biriniň esaslandyryjylar tarapyndaň berilmedik ýagdaýynda;

kärhanany döretmegin şu kanunda göz öňüne tutulan tertibi bozulan mahalynda;

Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan kärhananyň işiniň ähli görnüşleri gadagan edilen halatynda.

Kärhanany bellige almakdan ýüz öwürmäge başga esaslarda ýol berilmeýär.

Kärhanany bellige almakdan ýüz öwrülen halatynda bellige alyjy edara bellige almaga hödürlenen resminamalary ýüz öwrülmeginiň sebäplerini ýazmaça görnüşde düşündirip arzaça gaýtaryp bermelidir.

2. Kärhanany bellige almakdan ýüz öwrülmegi, kärhanany bellige almak üçin bellenilen möhletiniň berjaý edilmezligi kärhanany esaslandyryjyiar tarapyndan suda arz edilip bilner.

1. Esaslandyryş resminamalaryna üýtgetmeler we goşmaçalar girizilende kärhana bu barada Türkmenistanyň Bellige alyş gullugyna bir hepdäniň dowamynda habar bermäge borçludyr.
2. Kärhananyň adynyň üýtgedilip guralmagyny, onuň eýesiniň ýa-da hukuk adresiniň çalyşmagyny, esaslandyryjyiaryň düzüminin, ustaw hazynasynyň möçberinin ýa-da kärhananyň işiniň görnüşiniň (görnüşleriniň), onuň guramaçylyk-hukuk şekilinin täzeden üýtgedilmegini, golçur kärhanasynyň döredilmegini, onuň filialyny ýa-da wekilligini döretmegi göz öňüne tutýan esaslandyryş resminamalaryndaky üýtgetmeler diňe kärhananyň gaýtadan bellige alynmagy geçirilen pursatyndan güýje girýär.

22 madda. Kärhananyň bellige alnyşyny ýatyrmak

1. Kärhanany ýatyrmak, batyp galmak hakyndaky önümçilik bilen baglanyşykly işler tamamlananda, şeýle hem ýalňyş bellige alnanda ýa-da kärhananyň döredilmegi sud tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilende, döwlet belligini geçiren edara şol kärhananyň bellige alnyşyny ýatynnaga borçludyr.
2. Bellige alnyş şonuň ýaly-da kärhana gatnaşyjylaryň islendik birinin ýa-da islendik üçünji tarapyň talaby esasynda suduň çözgüdi bilen ýatyrylyp bilner.
3. Kärhananyň bellige alnyşyny ýatyrmak onuň ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyndan çykarylmagyna eltýär.

1. Kärhananyň filiallary we wekillikleri kärhanalary bellige almak üçin bellenilen tertipde döwlet belligine alynmaga degişlidir we ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyna goşulýar.
2. Filialy we wekilligi bellige almak üçin aşakdaky resminamalar hödürlenilýär:

1. filialy ýa-da wekilligi döretmek hakynda kärhananyň ýolbaşçy edarasynyň karary;
2. filialyn ýa-da wekilligin işiniň özeni hakynda maglumat;

23. filiallygy ýa-da wekilligi döredýän kärhananyň ustawynyň kopiýasy;

döwlet kärhanasy;

ýekebara kärhana;

hyzmatdaslyk karhanasy;

jemgyyetçilik guramasynyn karhanasy;hojalyk sereketi;

paydarlar jemgyyeti.

1. Döwlet kärhanasy - munun özi döwlet serisdeleriniň hasabyna döredilen ýä-da bellenilen tertipde döwlet eyekiligine berlen kärhanadyr, ol oziine berkidilen emiage eyelik edýär, peydalanýär we ygtyýärlyk edýär.
2. Döwlet karhanasy döwlet emiagine eyelik etmek, ondan peydalanmak we ygtyýärlyk etmek hukuklaryny Tiirkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan bellenilen tertipde we çaklerde amala aşyrýär.
3. Döwlet kärhanasynyň ustaw hazynasynyň iň pes möçberi Turkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan kesgitlenýär.
4. Döwlet kärhanasyny döretmegiň hukuk esasy Tiirkmenistanyň Ministrler kabineti ýä-da öz ygtyýärlygyna laýyklykda ygtyýärly beyleki döwlet edarasy tarapyndan kärhanany döretmek hakyndaky kabul edilen nama hasaplanylýär.
5. Döwlet kärhanasynyň işi bellenilen tertipde bellige alnan kärhananyň ustawy (diizgunnamasy) arkaly kesgitlenilýär.
6. Esaslandyryjy döwlet kärhanasynyň oniinde şu aşakdaky wezipeleri bellemage haklydyr, yagny:

hökmany işleri (tabşyryklary, yumuslary);

harytlaryň, isleriň, hyzmatlaryň bahalaryny we nyrhlaryny, şeyle hem olary hasaplamagyň düzgiinlerini;

esaslandyryjy tarapyndan işgärleri bellenilyän dolandyryş wezipelerini.

7. Döwlet kärhanasynyň düzüm gurluşy, şeyle hem döwlet kärhanasyny dolandyrmak ony esaslandyryjy tarapyndan kesgitlenyär we kärhananyň esaslandyryş resminamalarynda berkidilýär.
8. Döwlet kärhanasy öz borçnamalary boyunça öziine degişli ähli emläk bilenjogap berýär.

1. Yekebara kärhana diylip, bir fiziki tarapa degişli bolan karhana hasaplanylýär.
2. Yekebara kärhana ernlägiň eýesiniň çözgiidi boyunça döredilyär. Yekebara kärhananyň esaslandyryş namasy eýä tarapyndan tassyklanylyan onun ustawydyr.
3. Yekebara karhana beyleki bir eya degisli karhananyn fiziki tarap tarapyndan edinilmegi netijesinde döredilip bilner.
4. Yekebara kärhananyň emlägi fiziki tarapyň emläginden, girdejilerden we beyleki kanuny çeşmelerden emele gelýär.
5. Yekebara kärhananyň ustaw hazynasynyň iň pes möçberi Türkmenistanda bellenilen zähmet hakynyň iň pes möçberinden 25 esse möçberden ybarat bolmalydyr.
6. Yekebara kärhanany dolandyrmak onun eýesi tarapyndan amala aşyrylýär.

Yekebara kärhananyň eýesi kärhananyň islermi alyp barmagyň ygtyyarlaryny şertnama (kontrakt) boyunça beyleki adama (dolandyryja, ýerine ýetiriji direktora) bermage haklydyr.

7. Yekebara kärhananyň eýesi ýekebara kärhananyň alan borçnamalary boyunça doly ernläk jogapkärçiligini çekýär.

1. Hyzmatdaşlyk kärhanasy diylip, onuň işine her bir agzasynyň şahsy gatnasmagyna esaslanýän kärhana hasaplanylýär.
2. Hyzmatdaşlyk kärhanasynyň emlägi onuň agzalarynyň pul we emläk tölegleriniň hasabyna, şeyle hem Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilmedik girdejileriň we basga çesmeleriň hasabyna emele getirilýär.
3. Hyzmatdaşlyk kärhanasynyň ustaw hazynasynyň iň pes moçberi Tiirkmenistanda bellenilen zähmet hakynyň iň pes möçberinden 50 esse möçberden ybarat bolmalydyr.
4. Hyzmatdaşlyk kärhanasyny dolandyrmak hyzmatdaşlyk kärhanasynyň agzalarynyň umumy ýygnagy tarapyndan amala aşyrylýär.

Hyzmatdaşlyk kärhanasynyň işlerini alyp barmak üçin onun umumy ýygnagy ýerine ýetiriji edarany döredip biler.

Hyzmatdaşlyk karhanasyny dolandyrmagyn we onun islerini alyp barmagyn tertibi ustaw bilen kegsitlenilyar.

5. Hyzmatdaşlyk kärhanasy öz eýeçiliginin käkierinde öz üstiine alan borynamalary boyunça jogapkärçilik çekýär.

Hyzmatdaşlyk kärhanasynyň paýçylary öz paýynyň käklerinde kärhananyň borçnamalary boyunça raydaş jogapkärçilik çekýärler.

1. Jemgyýetçilik guramalarynyň kärhanalary hökmünde jemgyýetçilik birleşikleri, dini guramalar, hayyr-sahawat ýä-da gaýry jemgyyetüçilik hazynalary tarapyndan döredilýän kärhanalar hasaplanylýär.
2. Kärhanalary döretmek hukugy jemgyýetçilik guramalarynyň esaslandyryş resminamalarynda berkidilen bolmalydyr.

Jemgyýetçilik guramalarynyň kärhanalarynyň işi jemgyyetçilik guramalarynyň esasy maksatlaryny we wezipelerini ýerine yetirmek bilen baglanyşykly bolmalydyr.

3. Jemgyýetçilik guramalarynyň kärhanalary şol guramalaryň serisdeleriniň we (ýä-da) beýleki esaslandyryjylaryň serişdeleriniň, şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilmedik beýleki pul we emläk serişdeleriniň hasabyna doredilýärler.
4. Jemgyýetçilik guramasynyň kärhanasynyň ustaw hazynasynyň iň pes möçberi Türkmenistanda bellenilen zähmet hakynyň m pes möçberinden 100 esse möçberden ybarat bolmalydyr.
5. Jemgyýetçilik guramasynyň kärhanasyny dolandyrmagyň tertibi kärhananyň ustawy bilen kesgitlenilýär.
6. Jemgyýetçilik guramasynyň kärhanasy öziine degişli ähli emläk bilen öz borçnamalary boýunça jogäp berýär.

1. Hojalyk şereketi diýlip, bilelikdäki işi amala aşyrmak üçm iki we sondan köprak fiziki we (ýä-da) ýuridik taraplaryň birleşigi hasaplanylýär.
2. Hojalyk şereketi ony esaslandyryjyiaryň arasynda baglaşylýän şertnama esasynda döredilýär.
3. Hojalyk şereketiniň emlägi hojalyk hereketine gatnaşyjylar bolan fiziki we (ýä-da) ýuridik taraplaryň ustaw hazynasyndaky paýlaryň (goýumlaryň) birleşmeginiň hasabyna emele gelýär.
4. Hojalyk şereketiniň ustaw hazynasynyň in pes möçberi Türkmenistanda bellenilen zähmet hakynyň iň pes möçberinden 100 esse möçberden ybarat bolmalydyr.
5. Hojalyk şereketiniň ýokary edarasy oňa gatnasyjylaryň umumy ýygnagydyr. Umumy ýygnagy çagyrmagyň we geçirmegiň möhletleri, tertibi hojalyk şereketiniň esaslandyryş resminamalary bilen kesgitlenilýär.

Hojalyk şereketini dolandyrmagyň tertibi we onuň işlerini alyp barmak ustaw bilen kesgitlenilýär.

6. Emläk jogapkarçiliginiň görnüslerine baglylykda gatnaşyjylar şereketiň borçnamalary boyunça öz ähli emlägi bilen biri-biri bilen raýdaş jogapkärlik çekýän hojalyk şereketi döredilip bilner, şeyle hem gatnasyjylar tarapyndan şereketiň ustaw hazynasyndaky öz goyumlarynyň (paylarynyň) möçberleriniň käklerinde jogapkärlik çekýän hojalyk şereketleri döredilip bilner.

1. Kärhanalaryň ýuridik tarapyň hukugy bilen golçur kärhanalaryny döretmäge hukugy bardyr.

Eger kärhananyň ustaw hazynasynyň ýä-da emläginiň 50 prosentden köp, ýöne 100 prosentden az bölegi başga kärhana degişli bolsa, şonun ýäly kärhana garanda ol golçur kärhanasy bolýär.

Golçur kärhanasy karhanalary döwlet belligine almak uçin şu kanun tarapyndan bellenilen tertipde döwlet belligine alynmaga degişlidir.

2. Kärhanalaryň öz filiallaryny we wekilliklerini döretmäge hukugy bardyr, ýöne olar ýuridik tarap däldirler.

Kärhananyň filiallarynyň we wekillikleriňin hukuk ýagdaýy Saparmyrat Tiirkmenbaşynyň Türkmenistanyň Graždan kodeksi bilen kesgitlenilýär.

Kärhananyň filiallary we wekillikleri şu kanunyň 23 maddasynyň düzgiinlerine laýyklykda döwlet belligine alynmaga degişlidir.

3. Türkmenistanyň kärhanalary daşary ýurt döwletleriniň çäkierinde olaryň milli kanunçylygyna laýyklykda we Türkmenistanyň halkara şertnamalary esasynda özuniň golçur kärhanalaryny, filiallaryny, wekilliklerini we beyleki aýry kiçi bölumlerini döretmäge haklydyr.

1. Kärhanalar öz aralaryndaky şertnama boyunça ýuridik tarapyň hukuklaryna eýe bolan assosiasiýalara, konsemlere we birleşikleriň beyleki görnüslerine birleşip bilerler.
2. Assosiasiýanyn, konsemiň we birleşigiň beyleki görnüşinin düzülmine girýän karhana oz ozbasdaklygyny, yuridik tarapyn hukuklaryny we bor^laryny saklap galyar.
3. Assosiasiýa, konsem we birleşigiň beyleki görnüşi şolara girýan kärhanalar tarapyndan tassyklanylan ustaw esasynda hereket edýarler we olar bilen baglaşylan şertnamalar esasynda öz wezipelerini ýerine ýetirýarler. Olaryň işiniň maksady we esasy wezipeleri olara girýan kärhanalaryň işleri ýä-da işlegleri bilen baglanyşykly bolmalydyr.
4. Assosiasiýa, konsem we birleşigiň beýleki gomüşi kärhanalary döwlet belligine almak uçin su kanun tarapyndan bellenilen tertipde döwlet belligine alynmaga degişlidir.
5. Assosiasiýa, konsem we birleşigiň beýleki gömüşi oňa girýän kärhanalaryň borçnamalary boyunça jogap bermeýar, kärhanalar bolsa, eger birleşigiň ustawy tarapyndan başgaça göz onünde tutulmadyk bolsa, birleşigňn borçnamalary boyunça jogap bermeýarler.

1. Eger kärhananyň işiň amala aşyrylýän gomiişleri, ulanylýän usullar we serişdeler Tiirkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilen zatlara degişli bolmasa, kärhananyň iş çygry çäklendirilmeýär.
2. Türkmenistanyň Ministrler kabineti diňe döwlet äňrhanalary tarapyndan amala aşyrylýän işiň görnüşlerini kesgitläp biler.
3. Kärhana işiň bir ýä-da bimäçe göörnüşini amala aşyrmaga haklydyr.
4. Tiirkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan diňe ýörite rugsat (ygtyýamama) esasynda amala aşyrylýan kärhanalaryň işiniň ayratyn görnüşleri kesgitlenýar. Ygtyýarnalar karhanalara şolar döwlet belligine alnandan soň berilýär.
5. Kärhanalar ähli kararlary öz başlangyjy boýunça kabul etmäge we ygtyýarynda kanun esasynda bar bolan emlägi peydalanmak bilen, eger olar Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna garşy gelmeýän bolsa, islendik hereketi amala asyrmaga haklydyr.

1. Kärhanalar buhgalteriýa hasabyny we hasabatlylygy buhgalteriýa hasaplaşygynyň Türkmenistanda bellenilen kanunçylyga we olçeglere laýyklykda alyp barýarlar.

Işleriň aýry-aýry görnüşlerini amala aşyrýän kärhanalar üçin Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan buhgalteriýa hasabyny we hasaplaşygyny alyp barmagyň başga düzgunleri hem göz oňünde tutulyp bilner.

2. Kärhanalar statistik hasabatlylygy "Döwlet statistikasy hakyndaky" Tiirkmenistanyň kanuny tarapyndan bellenilen tertipde alyp barýarlar we berýärler.

1. Kärhana pul serişdelerini saklamak we hasaplaşygyň, karz almagyň we kassa hereketleriniň ähli görnüşslerini amala aşyrmak üçin Türkmenistandaky banklaryň birinde özüniň hasaplaşyk, walýuta we beýleki hasapnamany açmaga haklydyr.
2. Kärhanalaryň Türkmenistanyň çäkierinden daşardaky banklarda öz hasapnamasyny açmagynyň tertibi Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan bellenilýar.
3. Kärhanalar karzlyk şertnamalarynyň we hasaplasyklarynyň düzgünlerini Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan bellenilen tertipde berjaý edilmegi üçin dolyjogapkärçilik çekýärler.

Kärhanalar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda salgytlary we beýleki hökmany tölegleri töleýärler.

1. Kärhanalar özleriniň öndürýän önümlerinin, ýerine ýetirýän işleriniň, hyzmatlarynyň hili üçin jogapkärçilik çekýärler.
2. Döwlet ölçegleri tarapyndan bellenilen önümler, işler, hyzmatlar şol ölçeglere laýyk gelmelidirler.

1. Audite degişli kärhanalaryň maliýe işine gözegçilik "Türkmenistanda auditorlyk işi hakyndaky" Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Türkmenistanyň kanunçylyk namalary tarapyndan özlerine kärhanalaryň işine kontrollyk we gözegçiligi amala aşyrmak wezipesi ýüklenilen salgyt, tebigaty goraýyş we beýleki edaralar öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde kärhanalaryň işine barlaglary amala aşyrýarlar.

1. Kärhanalarynyň emlägi ýuridik we fiziki taraplara degişli bolan, Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan gadagan edilmedik girdejilerinden we beýleki çeşmelerinden alnan emläkden emele gelýär.
2. Emläk goýumy hökmünde pul serişdeleri (manatlardan we (ýa-da) daşary ýurt walýutasynda), gymmatly kagyzlar, beýleki zatlar, emläk hukuklary ýa-da pul gymmaty bolan beýleki hukuklar bolup biler.

Şahsy emläk däl hukuklar we beýleki maddy däl eşretler görnüşinde goýum goýulmagyna ýol berilmeýär.

3. Ustaw hazynasyna goýulýan emläk gymmatlyklary esaslandyryjynyň (gatnaşyjynyň) eýeçiligi bolmalydyr, olaryň beýany aňrybaş derejede takyklanylan bolmalydyr. Goýulan emläk goýumynyň bahasy esaslandyryş şertnamasy baglaşylýança gatnaşyjylar (esaslandyryjylar) bilen ylalaşylmalydyr.
4. Goýum hökmünde kärhana emläkden peýdalanmak hukugy berlen halatlarynda bu goýumyn möçberi esaslandyryş resminamalarynda görkezilen möhletiň tutuş dowamynda peýdalanmak üçin hasaplanylyp çykarylan töleg arkaly kesgitlenilýär.

Umumy ýygnagyň razylygy bolmazdan, emlägiň möhletinden öň alynmagyna ýol berilmeýär, ony peýdalanmak hukugy kärhananyň ustaw hazynasyna goýum bolup hyzmat edýär.

Eger esaslandyryş resminamalarynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, onda tötänleýin heläk bolmak ýa-da kärhana peýdalanmak üçin berlen emlägiň zaýalanmak (hatardan çykmak) howpy emlägiň eýesiniň üstüne ýüklenilýär.

5. Kanunçylyk namalary we esaslandyryş resminamalary arkaly kärhananyň ätiýaçlyk we beýleki hazynalaryny döretmek göz öňünde tutulyp bilner.
6. Kärhananyň emlägi onuň balansynda göz öňünde tutulýar.

1. Kärhananyň ustaw hazynasy esaslandyryjylar (gatnaşyjylar) tarapyndan pul serişdelerini, şeýle hem emlägi (jaýlary, desgalary, maşynlary, enjamlary, materiallary we ş.m.), pul bahasy bolan emläk we beýleki hukuklary goýmak ýoly bilen ony esaslandyryjylaryň (gatnaşyjylaryň) goýumlarynyň jeminden emele gelýär.
2. Eger esaslandyryş şermamasy tarapyndan başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, her bir gatnaşyjynyň ustaw hazynasynyň umumy jemine bolan goýum gatnaşygy gatnaşyjynyň ustaw hazynasyndaky paýy bolup durýar. Şeýle paý bütiniň bir bölegi gömüşinde ýa-da prosentlerde aňladylyp bilner. Esaslandyryjyiaryň (gatnasyjylaryň) kärhananyň ustaw hazynasyndaky goýumlarynyň (paýlarynyň) möçberi, eger şu kanun tarapyndan başgaça bellenilmedik bolsa, esaslandyryjylaryň (gatnaşyjylaryň) arasyndaky ylalaşyk boýunça takyklanylýar.
3. Degişli guramaçylyk-hukuk görnüşlerindäki kärhanalaryň ustaw hazynasynyň möçberi şu kanun tarapyndan bellenilen pes möçberlerden az bolup bilmez.
4. Iş hakyny, baýraklary we beýleki tölegleri tölemäge peýdalanmak ýoly bilen ustaw hazynasynyň möçberini azaltmaga kärhananyň hukugy ýokdur. Kärhananyň ustaw hazynasynyň möçberi diňe şu kanun tarapyndan bellenilen halatlarda azaldylyp bilner.

1. Esaslandyryjylar (gatnaşyjylar) tarapyndan goýumlary (paýlary) goýmagyň anyk möhletleri kärhananyň esaslandyryş resminamalarynda görkezilmelidir. Esaslandyryş resminamalaryna gol çekilenden soňky dowürde we kärhanany bellige almak hakyndaky arza berilýänçä esaslandyryjylar tarapyndan goýumlaryň bellenilen möçberiniň azyndan 50 prosentiniň goýulmagy hökmanydyr.
2. Pul we (ýa-da) emläk goýumynyň ikinji bolegi kärhana bellige alnandan soň ýylyn dowamynda goýulýar.
3. Ustaw hazynasy şu kanun tarapyndan kesgitlenilen möhletlerde doly tölenilmedik halatynda kärhana özüniň ustaw hazynasynyň azalýanlygy hakynda yglan etmelidir we bu ahwalaty bellenilen tertipde bellige almalydyr ýa-da öz işini ýatyrylmagy arkaly bes etmelidir.

1. Eger esaslandyryjy (gatnaşyjy) karhananyň ustaw hazynasyna bellenilen möhletde we şertlenilen möçberde goýumy (paýy) goşmasa, onda oňa goýumyň ýetmeýän bolegni goşmagyň täze möhletini görkezmek bilen duýduryş iberilýär. Goýumuň galan bölegini goşmak üçin goşmaça möhlet üç aýdan köp bolmaly däldir.
2. Eger goýumyň (paýyn) ýetmeýän bölegini goşmak baradaky borçnama berlen goşmaça möhletde hem ýerine ýetirilmese, onda gatnaşyjylaryň umumy ýygnagy bergidary kärhana gatnaşyjyşliaryň düzüminden çykarýar we oňa bu barada habar berýär.
3. Şu maddanyň ikinji bölegi esasynda çykarylan gatnaşyjy goýumyny (paýyny) tölemän kärhana ýetiren zyýany üçin jogapkärlik çekýär.
4. Kärhananyň galan gatnaşyjylary çykarylan gatnasyjynyň goýumyny (paýyny) ustaw hazynasyndan çykaryp ýa-da ustaw hazynasyna goýumy (paýy) özleriniň goýumlarynyň ululygyna ölçegdeş doly möçberde töläp (goýup) hem bilerler. Şeýlelikde, olaryň goýumlary (paýlary) tölenen (goýlan) pullaryň ululygyna artýar.
5. Ustaw hazynasyndan çykarylan goýum (paý) ýa-da ol galan gatnaşyjylar tarapyndan tölenilen (goşulan) halatynda çykarylan gatnaşyjy ustaw hazynasyna diňe öz goşan (tölän) goýum (paý) bölegini yzyna gaýtaryp almaga bolan hukygy bardyr.

1. Üýtgedip guramak - münün özi ýatyrmak çäresini geçirmezden kärhanany gaýtadan döretmekdir.
2. Kärhanany goşulmak, birleşmek, bölünmek, aýrylmak, täzeden döretmek görnuşde üýtgedip guramak ony esaslandyryjynyň ýa-da kärhananyň şeýle etmäge esaslandyryş resminamalary tarapyndan ygtyýarly edilen ýokary dolandyryjy edarasynyň meýletin gelen karary esasynda amala aşyrylyp bilner.
3. Türkmenistanyň kanunçylyk namalary arkaly bellenilen halatlarda, bir kärhananyň düzüminden bir ýa-da birnäçe kärhanany bölmek ýa-da bölnüp aýrylmak görnüşde kärhanany üýtgedip guramak ygtyýarly döwlet edaralarynyň karary boýunça ýa-da suduň karary boýunça amala aşyrylýar.
4. Türkmenistanyň kanunçylyk namalary arkaly bellenilen halatlarda goşulmak ýa-da birleşmek görnüşinde kärhanany üýtgedip guramak diňe ygtyýarly döwlet edaralarynyň razylygy bilen amala aşyrlyp bilner.
5. Üýtgedilip guralan kärhananyň ähli hukuklarynyň we borçlarynyň miraşdüşerleri üýtgedip guramak ýoly arkaly täze döredilen we öz işini bellige alnandan soň dowam etdirýän kärhana bolup durýar. Üýtgedip guralan kärhananyň emlägi Türkmenistanyň kanunçylyk namalarynda ýa-da üýtgedip guramak kararda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, onuň bellige alnan pursatyndan başlap, onuň emlägi miras hakly adamyna düşýär.
6. Üýtgedilip guralan kärhana şu kanun tarapyndan bellenilen tertipde döwlet belligine alynmaga degişlidir.

1. Iki ýa-da birnaçe kärhanalaryň goşulmagy olaryň emläginiň doly birleşdirilmegi esasynda täze kärhanany döretmek arkaly amala aşyrylýar. Goşulmaga gatnaşýan kärhanalar öz işlerini bes edýärler. Şunlukda olaryň her biriniň ähli hukuklary we borçlary tabşyryş namasyna laýyklykda täzeden döredilýän kärhana geçýär.

Eger birleşýän kärhanalarynyň gatnaşyjylarynyň hukuklary we borçlary ustaw hazynasyna paý gatnaşygy ýörelgesi boýunça esaslanmadyk bolsa, onda kärhanalaryň goşulýandygy hakyndaky kararda täze kärhananyň gatnaşyjylarynyň hukuklary we borçlary kesgitlenilmelidir.

2. Bir ýa-da birnaçe kärhananyň başga bir kärhana birleşmegi goşulýan kärhanalaryň emläginiň özüne birleşdirýän kärhananyň emläginiň üstüne goşulmagy arkaly amala aşyrylýar. Şonda goşulýan kärhanalar ýuridik taraplar hökmünde öz işlerini bes edýärler, olaryň ähli hukuklary we borçlary bolsa tabşyryş namasyna laýyklykda olaryň goşulýan kärhanasyna geçýär, onuň dörediji resminamalaryna üýtgedip guramak bilen baglanşykly üýtgetmeler goşulýar.

Goşulýança hereket eden, soňra goşulan kärhanalara gatnaşyjylaryň ustaw hazynasyndaky paý gatnaşygynyň baglanyşygy goşulýan kärhanalaryň onuň düzümine giriş şertlerine laýyklykda üýtgap biler.

3. Kärhanalaryň goşulýandygy, birleşýändigi hakyndaky kararlar ýa-da şertnamalar esasynda goşulýan, birleşýän kärhanalara gatnaşyjylar esaslandyryş ýygnagynda esaslandyryş şertnamasyny işläp düzýärler, oňa gol çekýärler, özara goşulanlarynda bolsa, täzeden döredilen kärhananyň ustawyny tassyklaýarlar hem onuň ýerine ýetiriji we beýleki edaralaryny saýlaýarlar.

1. Kärhananyň bölünmegi şol kärhananyň emlägini täzeden döreýän iki ýa-da birnäçe kärhanalaryň arasynda paýlamak arkaly amala aşyrylýar. Şonda bölünýän kärhanalaryň hukuklary we borçlary bölüji balansa laýyklykda täzeden ýüze çykýan kärhana geçýär. Kärhananyň bölünmegi onuň ýüridik tarap hökmünde hereket etmegini bes edýär.
2. Kärhanadaň bir ýa-da birnäçe kärhanalaryň bölnüp aýrylmagy oňa degişli bolan emlägiň bölnüp aýrylmagy we onuň täzeden ýüze çykýan bir ýa-da birnäçe kärhanalara geçirilmegi arkaly amala aşyrylýar. Şonda üýtgedilip guralýan kärhananyň hukuklarynyň we borçlarynyň bir bölegi bölüji balansa laýyklykda täzeden döreýän kärhana geçýär. Özünden başga bir kärhana bölnüp aýrylan esasy kärhana ykdysady işiň özbaşdak subýekti boiup galmagyny dowam etdirýär.
3. Eger ustaw hazynasyna paý gatnaşygy ýorelgesine esaslanan kärhananyň ustawy tarapyndan başgaça göz önünde tutulmadyk bolsa, ol bölünende, bölnip aýrylanda her bir gatnaşyjynyň üýtgedilip guralýan kärhananyň ustaw hazynasyndaky özüniň bar bolan paýyna barabar paýy täzedeň döreýän kärhanalaryň her biriniň ustaw hazynasyndan almaga haky bardyr. Kärhanalar bölünende, bölnip aýrylanda gatnaşyjylaryň ustaw hazynasynda bölünmäge çenli hereket eden paý gatnaşygy täze döredilen kärhanalarda üýtgemegi mümkin.

1. Kärhananyň gaýtadan üýtgedilmegi onuň guramaçylyk - hukuk görnüşiniň üýtgedilmegi bilen tamamlanylýar.
2. Kärhananyň bir guramaçylyk - hukuk görnüşinden başgasyna üýtgedilmegi üýtgedilýän kärhananyň hereket etmeginiň bes edilmegine we onuň esasynda täze kärhananyň döremegine getirýär.
3. Täze döredilen kärhana tabşyryş namasyna laýyklykda üýtgedilen kärhananyň mirasdüşeri bolýar.
4. Kärhana üýtgedilende esaslandyryjylaryň onuň guramaçylyk - hukuk görnüşiniň üýtgedilmegine çenli hereket eden paý gatnaşygy täze döredilen kärhanada üýtgemegi mümkin.

56 madda. Kärhana üýtgedilip guralanda tabşyryş namasy we böliji balans

1. Kärhana üýtgedilip guralanda düzülýän tabşyryş namasynda we bölüji balansynda üýtgedilip guralýan kärhananyň ähli kreditorlar we bergidarlar babatda, jedelleşýän taraplaryň borçlaryna goşmak bilen ähli borçnamalary boýunça mirasdüşerlik hakyndaky düzgünler öz beýanyny tapmalydyr.
2. Tabşyryş namasy we bölüji balans kärhananyň gatnaşyjylary ýa-da kärhanany üýtgetmek hakynda karar kabul eden edara tarapyndan tassyklanylýar.
3. Tabşyryş namasy we böliji balans täze döredilen kärhanany döwlet belligine aldyrmak ýa-da hereket edýän kärhananyň dörediji dokumentlerine üýtgetmeler girizmek üçin esaslandyryş resminamalar bilen bilelikde tabşyrylýar.

1. Üýtgedilip guralmaga gatnaşýan her bir kärhana üýtgedip guramak hakyndaky kararyň kabul edilen pursatyndan başlap, bu hakdaky karary üýtgedilip guralýan kärhananyň kreditorlaryna ýazmaça görnüşde habar bermäge ýa-da resmi metbugat edaralarynda degişli habary (bildirişi) ýerleşdirmäge borçludyr.
2. Üýtgedilip guralýan kärhananyň kreditorynyň bergidardan borçlaryny möhletinden öň ýerine ýetirmegini ýa-da olary özüne amatly kanuny usul (hasaplaşyk geçirmek, şertnamany ýatyrmak ýoly arkaly) bilen bes etmegi we şonuň bilen ýetirilen ýitgileriň öwezini dolmagy talap etmäge haky bardyr.
3. Eger bölüji balans üýtgedilip guralan kärhananyň mirasdüşerlerini kesgitlemäge mümkinçilik bermese, onda täzeden ýüze çykýan kärhanalar üýtgedilip guralan kärhananyň borçnamalary boýunça onuň kreditorlarynyň öňünde raýdaşlyk jogapkärlerini çekýärler.

1. batyp galmak netijesinde;
2. bellige alynanda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulandygy bilen baglanşyklylykda kärhananyň bellige alnyşynyň hakyky däldigi ykrar edilende, onuň tersine özgermeýän häsiýeti bolýar;

1. Kärhananyň işi, şu maddanyň ikinji we üçünji punktlarynda göz öňünde tutulan esaslardan başga-da, şu aşakdaky ahwalatlar ýüze çykanda bes edilýär:

kärhananyň işiniň ustawda görkezilen möhletiniň gutarmagy;

eger ustaw hazynasynyň azalmagy netijesinde onuň möçberi guramaçylyk - hukuk görnüşine degişli kärhanalar üçin şu kanun tarapyndan göz öňünde tutulan iň pes möçberden kiçi bolanda;

eger gatnaşyjylar şu kanun tarapyndan bellenilen möhletlerde kärhananyň ustaw hazynasyny döretmese;

kärhana üýtgedilip guralandaky degişli halatlarda.

2. Şu maddanyň üçünji böleginiň "b", "w", "g" punktlarynda göz öňünde tutulan esaslary boýunça kärhananyň işini bes etmek hakyndaky talap bilen bellige alýan edara, ygtyýarnama bermäge we gözegçilik wezipesini amala aşyrmaga ygtyýarly döwlet edaralary, kreditorlar tarapyndan suda ýüz tutulyp bilner.
3. Şu maddanyň üçünji bölegindäki "g" punktynda göz öňünde tutulan halatlarda sud kärhananyň işini bes etmek hakyndaky çözgüdiniň ýerine şeýle işi togtatmak hakyndaky karary çykaryp biler.

Salgyt salýan, ygtyýarnamalar berýän, ekologiýa, sanitariýa, arhitektura, tehniki howpsuzlyk we ýangyna garşy goranyş meselelerini alyp barýan edaralaryň kärhananyň işini togtatmak hakynda teklip girizmäge hukugy bardyr. Bu meseleler boýunça jedeller sud tertibinde çözulýär.

4. Kärhananyň işi, onuň ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyndan çykarylan pursatyndan başlap, bes edilen hasap edilýär.

1. Kärhananyň ýatyrylmagy onuň işiniň, hukuklary we borçlary başga kärhana mirasdüşerlik tertibinde geçmezden bes edilmegine getirilýär.
2. Kärhana eýesi, sud ýa-da kärhanany esaslandyran edara kärhanany ýatyrmak hakynda karar kabul edýär. Olar ýatyrlyşygy geçirmegiň tertibini we möhletlerini belleýarler, ýatyryş toparyny (ýatyryjyny) belleýärler.

Kärhananyň ýerine ýetiriji edarasy ýatyryş toparynyň (ýatyryjynyň) bellenilen günunden başlap, kärhanany dolandyrmak boýunça öz ygtyýarlyklaryndan mahrum bolýar, onuň wezipesi ýatyryş topary (ýatyryjy) tarapyndan ýerine ýetirilýär.

3. Ýatyryjy topar (ýatyryjy) döwlet bellige alyş edarasyna kärhananyň hukuk ýagdaýynyň üýtganligi hakyndaky habary we topar (ýatyryjy) hakyndaky maglumatlary berýär. Şonuň bilen birlikde ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawynda kärhananyň ýatyrylyş ýagdaýynyň gidişinde durýandygy hakynda bellik edilýär.
4. Ýatyryjy topar (ýatyryjy) sudda ýatyrýan kärhananyň wekili bolup çykyş edýär, kreditorlaryň ýüze çykarylmagy we debitor bergileriniň alynmagy üçin degişli çäreleri görýär.

Ýatyrylyan kärhana dine özüniň ýatyrylyandygy bilen baglanşykly geleşikleri, şeýle hem ýatyrmak hakyndaky kararda göz öňünde tutulan geleşikleri baglaşyp biler. Kärhana ýatyryjy toparyň (ýatyryjynyň) işi üçin jogapkarlik çekýär.

5. Kärhananyň ýatyrylyandygy hakynda her bir kreditora ýazmaça görnüşde habar edilýär. Resmi metbugat edaralarynda kärhananyň ýatyrylýandygy, onuň kreditorlary tarapyndan talaplary bildirmegiň tertibi we möhletleri hakynda habar (bildiriş) ýerleşdirilýär.
6. Kreditorlar tarapyndan talaplaryň bildirilmegi üçin bellenilen möhlet tamamlanandan soň ýatyryjy topar aralyk ýatyryş balansyny düzýär, onda ýatyrylýan karhananyň emläginiň düzümi hakyndaky maglumatlar, kreditorlar tarapyndan bildirilen talaplaryň sanawy we olara seretmegiň netijeleri öz beýanyny tapmalydyr. Aralyk ýatyrylyş balansy kärhanany esaslandyryjylar (gatnaşyjylar) ýa-da kärhanany ýatyrmak hakyndaky karary kabul eden dolandyryş edarasy tarapyndan tassyklanylmaga degişlidir.
7. Ýatyryjy topar (ýatyryjy) kreditorlar bilen hasaplaşyklary amala aşyrýar. Eger kärhanada bar bolan pul serişdeleri kreditorlaryň talaplaryny kanagatlandyrmak üçin ýeterlik bolmasa, ýatyryjy topar (ýatyryjy) ýatyrylýan kärhananyň emläginiň satuwynyň açyk söwdasyny amala aşyrýar.
8. Ýatyrylýan döwlet kärhanasynyň emlägi kreditorlaryň talaplaryny känagatlandyrmak üçin ýeterliksiz ýagdaýynda soňkularyň talaplarnyň galan bölegini bu kärhananyň emläginiň eýesiniň hasabyna kanagatlandyrmak hakyndaky talap bilen suda ýüz tutmaga haky bardyr.
9. Kreditorlar bilen hasaplaşyklary tamamlanlaryndan soň ýatyryjy topar ýatryş balansyny düzýär, ol kärhanany esaslandyryjylar (gatnaşyjylar) ýa-da kärhanany ýatyrmak hakyndaky karary kabul eden kärhananyň dolandyryş edarasy tarapyndan tassyklanylýar, şeýle hem garaşsyz auditor tarapyndan tassyklanylýar.
10. Kärhana ýuridik taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyndan çykarylandan soň, kärhananyň ýatyrylmagy gutardy, kärhana bolsa dowam etmegini bes etdi diýlip hasaplanýar.

1. Kärhana ýatyrylanda onuň kreditorlarynyň talaplary şeýle nobatlylyk boýunça kanagatlandyrylýar:

birinji nobatda ýatyrylýan kärhananyň ömrüne ýa-da saglygyna zyýan ýetirenligi üçin onunde jogapkarçilik çekýän raýatlaryň talaplary kanagatlandyrylýar;

ikinji nobatda işden boşadylanda berilýän kömek pulunyň we kärhanada zähmet sertnamasy (kontrakty) boýunça işleýan adamlar bilen zähmet hakynyň tölegleri, şeýle hem awtorlyk şertnamasy boýunça pul haklarynyň hasaplasygy geçirilýär;

üçünji nobatda kreditorlaryň ýatyrylýan kärhananyň emläginiň girewi bilen üpjün edilen borçnamalary boýunça talaplary känagatlandyrylýar;

dördunji nobatda hökmany salgyt we döwlete hem-de ýerlerdaki häkimiýet edaralaryna beýleki tölegler boýunça bergiler, şeýle hem bank kreditleri boýunça bergiler üzülişilýär;

bäşinji nobatda beýleki kreditorlar bilen hasaplasyklar geçirilýär.

Her nobatyň talaplary şonuň öň ýanyndaky nobatyň talaplary kanagatlandyrylandan soň kanagatlandyrylýar.

2. Kreditorlaryň talaplary kanagatlandyrylandan soň ýatyrylýan kärhananyň galan emlägi onuň şu emlägi zat hukugy ýa-da bu kärhana babatda borçnama hukugy bolan gatnaşyjylara berilýär.

1. Kärhana öz işini amala aşyranynda Türkmenistanyň kanunçylygyny, raýatlaryň, beýleki kärhanalaryň we döwletiň hukuklaryny hem-de kanun tarapyndan goralýan bähbitlerini bozmaly däldir.
2. Kärhanalaryň, döwlet häkimiýeti edaralarynyň we ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet hem-de ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň wezipeli adamlary kärhanalaryň işini düzgünleşdirýän şu kanuny we Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalaryny bozandygy üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan jogapkärçiligi çekýärler.