Türkmenistanyň Prezidentiniň

2007-nji ýylyň Alp Apslan aýynyň «24»

çykaran 8945-nji karary bilen tassyklanyldy

Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna geçirilýän serişdeleri

hasaplamagyň we tölemegiň tertibi hakynda

DÜZGÜNNAMA

Şu Düzgünnama «Durmuş üpjünçiligi hakyndaky» Türkmenistanyň Bitewi kanunyna laýyklykda işlenip taýýarlanyldy we döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna geçirilýän serişdeleri hasaplamagyň hem-de tölemegiň tertibini belleýär.

1. Şu Düzgünnamanyň 3-nji bölümine laýyklykda döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna geçirilýän serişdeleriň binýady bolan, şahsy adamlara tölegleri töleýän şu taraplar döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri töleýjiler bolup durýar:

edara görnüşindäki taraplar - Türkmenistanyň dahyllylary;

edara görnüşindäki taraplar - öz işini Türkmenistanda şahamçalaryň, wekilçilikleriň üsti bilen amala aşyrýan Türkmenistanyň dahylsyzlary. «Edara görnüşindäki tarap - Türkmenistanyň dahyllysy» we «edara görnüşindäki tarap - Türkmenistanyň dahylsyzy» düşünjeleri «Salgytlar hakyndaky» Türkmenistanyň Bitewi kanunynda ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda berlen manysynda ulanylýar;

hususy telekeçiler.

Şahsy adamyň telekeçilik işini hasaba almagyň, ygtyýarnama ýa-da şuňa meňzeş resmi namany almagyň bellenilen tertibini bozup amala aşyrmagy bu şahsy adamyň hususy telekeçiniň döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri tölemegi maksady bilen ykrar edilmezligi üçin esas bolup bilmez.

Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri tölemekden:

maýyplaryň jemgyýetçilik guramalary, olaryň kärhanalary we okuw mekdepleri;

Türkmenistanyň diplomatik wekilçilikleri, konsullyk edaralary we Türkmenistanyň halkara guramalarynyň ýanyndaky wekilçilikleri;

daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky diplomatik we şoňa deňleşdirilen wekilçilikleri, halkara guramalarynyň wekilçilikleri boşadylýar.

2. Şu Düzgünnamanyň 1-nji bölüminde görkezilen taraplar özleri bilen mazmuny işleri ýerine ýetirmek, hyzmatlary etmek bolan hakynatutma hakynda şertnamalary ýa-da beýleki raýat-hukuk hasiýetli şertnamalary, şeýle hem harby gulluk, içeri işler we milli howpsuzlyk edaralarynda gulluk etmek (çagyryş boýunça gullugy geçýän harby gullukçylar muňa girmeýär) hakynda şertnamalaryny baglaşan Türkmenistanyň raýatlaryna tölegler babatda döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri töleýjiler hasap edilýär.

3. Şahsy adamlaryň peýdasyna:

zähmet şertnamalary;

meselesi işleri ýerine ýetirmek, hyzmatlary etmek bolan raýat-hukuk şertnamalary (hususy telekeçilere tölenilýän hak muňa girmeýär);

awtorlyk şertnamalary;

harby gulluk, içeri işler edaralarynda, şeýle hem milli howpsuzlyk edaralarynda gulluk şertnamalary boýunça tölegler hem-de beýleki hak (pul we önüm görnüşde) döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri geçirmegiň binýatlary bolup durýar.

Şular döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri geçirmegiň binýatlary bolup durmaýar.

a) meselesi eýeçilik hukugynyň ýa-da emläk üçin beýleki hukuklaryň geçmegi bolup durýan raýat-hukuk şertnamalarynyň, şeýle hem emlägi (emläk hukuklaryny) peýdalanmaga bermek bilen baglanyşykly şertnamalaryň çäklerinde amala aşyrylýan tölegler;

b) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen döwlet hemaýat pullary;

ç) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen (bellenilen ölçegleriň çäklerinde):

saglyga şikes ýetmeginden ýa-da beýleki zyýan ýetmeginden zeleliň öwezini dolmak;

ýaşaýyş jaýlarynyň we kommunal hyzmatlaryň, iýmitiň we azyk önümleriniň, ýangyjyň ýa-da degişli pul öwezini dolmasynyň mugt berilmegi;

önüm görnüşindäki üpjünçiligiň bahasyny tölemek we (ýa-da) ony bermek;

okuw-türgenleşik işi we sport ýaryşlaryna gatnaşmak üçin sportçularyň hem-de bedenterbiýe-sport guramalarynyň işgärleriniň alýan iýmitiniň, sport esbaplarynyň, enjamlarynyň, sport hem-de dabaraly ýöriş üçin eginbaşlarynyň bahasyny tölemek;

işgärleriň işden boşamagy (çykyş hemaýat puly) bilen baglanyşykly. Şunda peýdalanylmadyk rugsat we işe ýerleşilýän döwür üçin saklap galynýan ortaça iş haky üçin öwezini dolma döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasyna serişdeleri geçirmegiň binýady bolup durýar;

şahsy adamyň zähmet borçlaryny ýerine ýetirmegi (şol sanda başga ýere işe geçmegi, iş sapary çykdajylary, iş saparlary boýunça gije-gündizlik sowalgalar, meýdan şertlerinde işlenendigi üçin hak, eger hemişelik iş ýolda geçýän ýa-da göçme we wahta häsiyetli bolsa gije-gündizleýin sowalgalaryň ýerine tölegler);

beýleki çykdajylaryň, şol sanda işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak üçin çykdajylaryň öwezini dolmak bilen baglanyşykly öwezini doluş tölegleri;

d) döwlet sylaglary we hormatly atlar üçin bir wagtlaýyn baýraklar we iş hakyna goşmaçalar;

e) tebigy betbagtçylyk ýa-da beýleki adatdan daşary ýagdaý bilen baglanyşykly ýetirilen maddy zyýanyň ýa-da saglyga ýetirilen zeleliň öwezini dolmak üçin;

aradan çykan işgäriň maşgala agzalaryna ýa-da işgäriň maşgala agzasynyň (agzalarynyň) aradan çykmagy bilen baglanyşykly;

hökümet çözgütlerine laýyklykda baýramçylyk günleri üçin iş berijiniň berýän bir wagtlaýyn maddy kömeginiň möçberleri;

ä) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde iş beriji tarapyndan işgärleriň hökmany ätiýaçlandyrmasy boýunça tölenýän ätiýaçlandyrma tölegleri (gatançlary);

f) iş beriji tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýan işgärleri hökman ätiýaçlandyryş boýunça ätiýaçlandyryş tölegleri (gatançlary);

g) ätiýaçlandyrma möçberleriniň we ätiýaçlandyrma öwezini dolma tölegleri;

h) işgärlere tölegsiz ýa-da kem-käs tölemek bilen berilýän we şahsy hemişelik peýdalanmagynda galýan bir ülňüli lybaslaryň we eginbaşlaryň bahasy;

i) Türkmenistanyň kanunçylygy arkaly işgärleriň aýry-aýry toparlaryna gatnaw boýunça berilýän ýeňillikleriň bahasy;

j) zähmet üçin tölegler zähmet şertnamalarynda we (ýa-da) toparlaýyn şertnamalarda (ylalaşyklarda) şeýle tölegler göz öňünde tutulmadyk şertlerde töleg bolup durmaýan höweslendiriş häsiýetli bir wagtlaýyn tölegler (şol sanda önüm görnüşindäki tölegler).

4. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri hasaplamak boýunça binýat şu Düzgünnamanyň 3-nji bölüminde göz öňünde tutulan, şu Düzgünnamanyň 6-njy bölümine laýyklykda döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeler hasaplanylýan döwürde töleýjiler tarapyndan şahsy adamlaryň peýdasyna geçirilen tölegleriň we beýleki hakyň pul möçberi hökmünde kesgitlenilýär.

Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň harby gullukçylary, içeri işler edaralarynyň, şeýle hem milli howpsuzlyk edaralarynyň başlyklar we esgerler düzüminden bolan adamlar babatda döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri hasaplamagyň binýady pul üpjünçiligi we pul tölegleri görnüşinde hasaplanylan möçberlerden ugur alnyp kesgitlenilýär.

Oba hojalyk önümlerini öndürýän edara görnüşindäki taraplarda döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri hasaplamagyň binýadyna içerki hojalyk kärende potratçylygynyň şertlerinde oba hojalyk önümlerini öndürýän kärendeçileriň girdejileri goşulmaýar.

Meselesi işleri ýerine ýetirmek, hyzmatlary etmek bolup durýan raýat-hukuk şertnamalary boýunça girdejilerden «Salgytlar hakyndaky» Türkmenistanyň Bitewi kanunynyň 189-njy maddasynda göz öňünde tutulan çykdajylar tutulyp alynmaga degişlidir.

5. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri hasaplamak boýunça binýat hasaplanan mahaly tölegler we harytlar (işler, hyzmatlar) görnüşindäki önüm görnüşli beýleki hak olaryň bazar bahalaryndan (nyrhlaryndan) ugur alnyp, şu harytlar (işler, hyzmatlar) üçin bahalar (nyrhlar) döwlet tarapyndan düzgünleşdirilen mahaly bolsa - döwlet tarapyndan düzgünleşdirilýän nyrhlardan ugur alnyp, olaryň tölenen gününde şol harytlaryň (işleriň, hyzmatlaryň) bahasy hökmünde hasaba alynýar. Şunda harytlaryň (işleriň, hyzmatlaryň) bahasyna goşulan baha üçin salgydyň degişli möçberi, goşmaça töleglere degişli harytlar üçin bolsa goşmaça tölegleriň degişli möçberi hem goşulýar.

6. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeler hasaplanylýan döwür, şeýle hem şu Düzgünnamanyň 1-nji bölüminde görkezilen taraplar üçin hasabat döwri kalendar aýyna deň bellenilýär, hususy telekeçiler muňa girmeýär.

Hususy telekeçiler üçin döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeler hasaplanylýan döwür kalendar ýylyna deň bellenilýär. Şeýle taraplar üçin hasabat döwürleri Türkmenbaşy aýynyň 1-inden Oguz aýynyň 30-y we Gorkut aýynyň 1-inden Bitaraplyk aýynyň 31-i aralygynda bellenilýär.

7. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin serişdeler şu möçberler boýunça geçirilýär:

20 göterim - şu Düzgünnamanyň 1-nji bölüminde görkezilen taraplar üçin, Oba hojalygyna önümçilik-enjamlaýyn hyzmat baradaky paýdarlar jemgyýetleriniň «Türkmenobahyzmat» assosiasiýasy, «Türkmenhaly» döwlet paýdarlar korporasiýasy we olaryň tabynlygyndaky kärhanalar hem-de guramalar, aklawçylar kollegiýasy muňa girmeýär;

10 göterim - Oba hojalygyna önümçilik-enjamlaýyn hyzmat baradaky paýdarlar jemgyýetleriniň «Türkmenobahyzmat» assosiasiýasy, «Türkmenhaly» döwlet paýdarlar korporasiýasy we olaryň tabynlygyndaky kärhanalar hem-de guramalar üçün;

7 göterim - aklawçylar kollegiýasy üçin.

8. Töleýjiler döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň möçberlerini özbaşdak hasaplaýar.

Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň möçberi degişli aý üçin şu Düzgünnamanyň 4-nji bölümine laýyklykda kesgitlenilýän binýadyň şu Düzgünnamanyň 7-nji bölüminde bellenilen möçbere köpeldilen jemi hökmünde hasaplanylýar.

9. Töleýjiler döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeler boýunça beýannamalary salgyt taýdan hasaba alnan ýeri boýunça salgyt gullugyna şu möhletlerde berýär:

hasabat döwründen soň gelýän aýyň 20-nji gününden gijä galman - şu Düzgünnamanyň 1-nji bölüminde görkezilen taraplar üçin, hususy telekeçiler muňa girmeýär;

hasabat döwründen soň gelýän ikinji aýyň 15-nji gününden gijä galman - hususy telekeçiler üçin.

Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugy döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeler boýunça beýannamanyň görnüşini Türkmenistanyň Ykdysadyýet we maliýe ministrligi hem-de Türkmenistanyň Durmuş taýdan üpjünçilik ministrligi bilen ylalaşyp belleýär.

10. Töleýjiler döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň möçberlerini girdejini (tölegleri we beýleki haklary) tölemek üçin nagt pul serişdeleriniň bankdan hakykatda alnan gününden, şeýle hem bankda şeýle taraplaryň hasaplaryndan girdejiniň şahsy adamlaryň hasabyna ýa-da olaryň tabşyrmagy boýunça üçünji taraplaryň hasabyna geçirilen günden gijä galman döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň möçberlerini tölemäge borçludyr.

Başga halatlarda töleýjiler döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin tölenilýän serişdeleriň möçberlerini şahsy adamyň girdejileri, tölegleri we beýleki haklary hakykatda alan gününden soň gelýän günden gijä galman töleýär.

Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň şu Düzgünnamanyň 9-njy bölümine laýyklykda hasaplanylan möçberi beýannamany bermek üçin bellenilen günden başlap, bäş gün möhletde tölenilmäge degişlidir.

Töleýjiler şahsy adamlaryň arzalary boýunça olaryň alan girdejileri hem-de döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirýän serişdeleriniň hasaplanylan möçberleri hakynda Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugynyň tassyklan görnüşi boýunça delilhatlary berýär.

11. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň edara görnüşindäki tarapyň aýrybaşgalanan birliginiň ýerleşýän ýerinde tölemäge degişli möçberi şu aýrybaşgalanan birlikleriň işgärlerine hasaplanylýan girdejiniň, tölegleriň we haklaryň möçberlerinden ugur alnyp kesgitlenilýär.

12. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň möçberi Türkmenistanyň pulunda tölenilýär we Türkmenistanyň Döwlet býujetine geçirilýär.

13. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleriň hasaplanmagynyň dogrulygyna, dolulygyna we wagtynda tölenilmegine Türkmenistanyň salgyt gullugynyň edaralary gözegçilik edýär.

14. Döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri töleýjiler hökmünde hasaba almak, geçirilýän serişdeleriň binýatlarynyň hasabyny ýöretmek borçlaryny ýerine ýetirmek, döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri tölemek, döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin geçirilýän serişdeleri tölemek boýunça borçlary ýerine ýetirmegi üpjün etmegiň çareleri, tölemegiň möhletini üýtgetmegiň, döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin artyk tölenen serişdeleri hasapdan öçürmegiň we gaýtarmagyň, şolar boýunça maliýe jerimeleriniň we puşmana pullarynyň, salgyt gullugynyň edaralarynyň çözgütlerine, olaryň wezipeli adamlarynyň hem-de gullukçylarynyň hereketlerine şikaýat etmegiň, maliýe jerimelerini ulanmagyň tertibi, şeýle hem şu hukuk gatnaşyklarynda ýüze çykýan hukuklar we borçlar «Salgytlar hakyndaky» Türkmenistanyň Bitewi kanunynyň birinji böleginde salgytlar üçin bellenilen tertipde amala aşyrylýar.

Şunda döwlet durmuş ätiýaçlandyrmasy üçin hasaplanylan geçirilýän serişdeleriň möçberleriniň azaldylandygy üçin maliýe jerimeleri we olaryň wagtynda tölenilmändigi üçin puşmana pullary býujetden maliýeleşdirilýän çykdajy sanawlarynda göz öňünde tutulan şeýle serişde geçirmeler babatda býujetdäki guramalar üçin ulanylmaýar.